Data Journalism is Future Journalism

มีสัญญาณดีว่าคนในวงการนักข่าว นักหนังสือพิมพ์ในประเทศไทยเริ่มหันมาให้ความสนใจกับเทรนด์การใช้ข้อมูลเล่าข่าวแทนการสัมภาษณ์โต้ไปมา(ข่าวแบบปิงปอง) มากขึ้น

ปลายเดือนมกราคม 2562 สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย อบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนานักสื่อสารข้อมูลเชิงลึก (Data Journalism Workshop) ขึ้นเป็นครั้งแรกของประเทศไทย โดยต้องขอขอบคุณทีมงานบุกเบิกผู้จัดงานหลายภาคส่วนแต่ที่ขาดไม่ได้คือ พี่เก๋ พรรณี อมรวิพุธพนิช อุปนายกฝ่ายวิชาการ สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย ของเราที่เป็นแม่ทัพหลวงนำทีมนักข่าว สำนักข่าวหัวก้าวหน้า ที่พยายามจะตีวงล้อมวิฤติธุรกิจข่าว ใช้ความพยายามปฏิวัติและวิธีการการนำเสนอข่าวด้วยวิธีการใหม่ๆให้เกิดขึ้นในไทย

ผู้เขียนเป็นคนหนึ่งที่อยู่ใน 30 กว่าชีวิตคนข่าวที่เข้าร่วมทีมดำดิ่งจมลึกอยู่กับข้อมูลมหาศาล ตลอด 2 วันการอบรม แบบได้ลงมือทำจริง

ไม่ง่ายที่จะทำความเข้าใจ!!! มีคำถามเกิดขึ้นมากมายในหัวตลอดช่วงเวลา เพราะเราต้องเริ่มเรียนรู้ตั้งแต่ ก.ไก่ ในวงการ Data Journalism ต้องรื้อความรู้ ความเข้าใจ ในโลกการทำข่าวใหม่เกือบ…ทั้งหมด

ถึงเวลาที่คนทำสื่อต้องเผชิญหน้ากับความจริงที่ว่า ธุรกิจสื่อ และวงการข่าวกำลังอยู่ในยุคมืด (Dark Era) ที่สุดอีกยุคหนึ่ง คนทำข่าวจำนวนไม่น้อยถนัดงานสัมภาษณ์แหล่งข่าว โดยตั้งสมมุติฐานว่าสิ่งที่แหล่งข่าวพูดเป็นความจริงไว้ก่อนมากกว่าการทุ่มทุนลงแรงสืบค้นต้นตอหาความจริงของความสงสัยและข้อครหาข่าว ด้วยวิธีการทำข่าวที่ติดตามแบบกัดไม่ปล่อย (Follow Up) แกะรอยตรวจสอบข้อความจริงเชิงลึก (Depth Report) การเป็นสื่อและเป็นคนข่าวจึงปราศจากความหมายไปเรื่อยๆในสายตากลุ่มผู้บริโภคและผู้รับชมยุค Social Media ครองโลก คนจำนวนไม่น้อยเริ่มมองว่าวันนี้พวกเขาดูข่าวที่ไหนก็ได้ เชื่อใครก็ได้ที่ไม่ใช่อยู่ในร่างนักข่าว อนาคตนักข่าวอาจไม่จำเป็นอีกต่อไป เพราะใครๆก็เป็นนักข่าวได้แล้ว

Transmedia Journalism

จากห้องเรียนสู่ชีวิตจริง มีคำถามมากมายเกิดขึ้น โดยเริ่มตั้งแต่ Data Journalism คืออะไรและทำอะไรได้บ้าง ?

Data Journalism ทำอย่างไร ? 

การได้แรงบันดาลใจจากคนไทยหนึ่งเดียวทีมีส่วนร่วมในผลงานข่าวระดับโลก Panama Papers  นั่นก็คือ “พี่ปรางทิพย์ ดาวเรือง”

รู้จัก Open Data และเรียนรู้ที่จะนำมาใช้ประโยชน์ในงานข่าว  สำรวจข้อมูลภาครัฐยุค 4.0 มีอะไรที่เอามาใช้ในงานข่าวได้บ้าง และมีอะไรที่เอามาใช้ไม่ได้บ้าง (ตลกร้ายพอสมควร)

การเรียนรู้วิธีการดึงความหมาย (Data Mining) จากข้อมูลมากมายที่อยู่รอบตัวเรา  เรียนรู้การใช้เครื่องมือ Microsoft Excel หรือ Pivot Table ที่จะช่วยให้เราจัดการกับข้อมูลได้โดยไม่ต้องคำนวณเอง

เมื่อดึงข้อมูลได้ปลายทางคือการ “เล่าเรื่องได้อย่างน่าสนใจ” เป็นศาสตร์แห่งการเรียนรู้ มหัศจรรย์ความทรงพลังของ Storytelling เรียนรู้วิธีสื่อสารข้อมูลด้วยการสื่อสารด้วยภาพ Visualization

หากถามว่าอะไรคือ “ยาขม” สำหรับนักข่าว และความท้าทายในวงการการนำเสนอข่าวด้วยข้อมูลเชิงลึกคืออะไร

ผู้เขียนขอสรุป เป็น 3 ประเด็น จากประสบการณ์ทำข่าวมา 16 ปี และการเป็นนักเรียน Data Journalism รุ่นแรกในประเทศไทย ดังนี้

  1. Excel 101 ความชำนาญในการใช้ Microsoft Excel แกะรอยเอกสารแหล่งข่าวแบบขั้นเทพของนักข่าว เป็นเรื่องจำเป็น รวมถึงความละเอียดทุ่มเทเช็คความเรียบร้อยของข้อมูล (Clean Data) ก่อนนำมาวิเคราะห์ข่าวที่แม่นยำถือเป็นเรื่องใหญ่ และต้องยอมรับว่าไม่ว่าจะในห้องเรียน หรือในสนามจริงของคนข่าวเมืองไทย กระบวนการคิดและกระบวนการทำข่าวไม่ได้ถูกสร้างระบบให้เราทำข่าวโดยใช้การสื่อสารเชิงข้อมูลเต็มรูปแบบ เราปฏิเสธไม่ได้ว่าห้องข่าวยังติดกับการทำข่าวที่เรียกว่า”ข่าวกระแส” (Current News) “ข่าวด่วน” (Breaking News) มากกว่าข่าวสืบสวน (Investigative)
  2. Tool is Magics ศาตร์แห่งการสื่อสารข้อมูลด้วยภาพ (Visualization) เป็นศาสตร์มหัศจรรย์ที่ต้องผ่านการฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอต่อเนื่อง เป็นศาสตร์ที่ผสมผสานระหว่าง Data Journalism และการคิดแบบนักออกแบบข้อมูล (Data Architect) นักข่าวอิสระ และนักข่าวมีสังกัดควรต้องรู้จักเครื่องมือการแปลงข้อมูลเหล่านี้ให้แม่นยำพอ ฝึกฝนใช้ให้เหมาะสมจนคล่องแคล่วเพื่อที่สร้างชิ้นข่าวที่มีคุณภาพ
  3. Headline เขย่าโลก ยุคนี้เป็นยุคของ text ครองโลก จำนวนข้อมูลมหาศาล ที่จะหยุดสายตาคนได้ แพ้-ชนะ กันที่ประโยคแรก (Caption) หรือคำพาดหัว เท่านั้น ดังนั้นศาสตร์แห่งความเข้าใจประเด็นข่าว พลิกมุมคิดมองประเด็นใหม่เพื่อที่จะหยุดความเร็วของ feed หน้าจอมือถือในมือผู้คนได้จึงเป็นเรื่องสำคัญ ถือเป็นสมบัติและเป็นทรัพยากรล้ำค่าในตัวนักข่าวที่มีประสบการณ์ยาวนาน

ภาพรวมโดยสรุปอนาคตของคนข่าว ยังต้องเรียนรู้และสะสมไมล์ประสบการณ์เพื่อก้าวข้ามอีกหนึ่งยุคสมัยของการทำข่าว ด้วยการสื่อสารข้อมูลเชิงลึก ในบทความถัดไป จะมาเล่าให้ฟังถึง 3 โปรแกรมและ 3 วิธีคิดการเล่าข่าว เล่าเรื่องราว เพื่ออธิบายความจริงให้สังคมด้วยเทคนิคของ การใช้ Data Visualization เพื่อทำให้นักข่าวรุ่นใหม่ กลายเป็น Hybrid ระหว่าง Journalism และ Programmer รู้จักและเข้าใจการใช้ หรือ เขียน Code แบบพื้นฐาน ก้าวสู่หนทาง Data Journalism 1.0- 4.0 ตามเป้าหมายสังคมคุณภาพ ข่าวคุณภาพ ในอนาคต รวมไปถึงรอติดตาม ภาค 2 ของการอบรมฯนี้ได้ในบทความที่จะทยอยลงอย่างต่อเนื่องนับจากนี้

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s